Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος

Έχει μέλλον η βιομηχανία στην Ελλάδα;

Mon, 10 Jun 2019 07:37:15 GMT

Το βιβλίο είναι ένα απίθανο μακροβούτι στον πολύπλοκο αλλά και συναρπαστικό κόσμο της βιομηχανίας. Έναν κόσμο παρεξηγημένο και κατασυκοφαντημένο στην Ελλάδα, ο οποίος πολλά προσέφερε στην ανάπτυξη της χώρας και ακόμα περισσότερα έχει τη δυνατότητα να δώσει αν αφεθεί ελεύθερος να δράσει και να αναπτυχθεί.

«Πτυχές εκβιομηχάνισης 1945-2010. Μια ιστορία» (Εκδόσεις Ι. Σιδέρης) είναι ο τίτλος του βιβλίου, με συγγραφέα τον Αντώνη Κεφαλά, οικονομολόγο-δημοσιογράφο, και συνεργάτες τους Μιχ. Μητσόπουλο, Αντ. Στρατάκη, Κων/νο Στρογγυλό και τον υπογράφοντα.

Και στις 750 σελίδες του βιβλίου ο συγγραφέας του προσπαθεί με ενάργεια και σε βάθος αναζήτηση να διαπιστώσει γιατί η Ελλάδα όχι μόνο δεν έγινε βιομηχανική χώρα αλλά ούτε και ήθελε να γίνει. Παρ’ όλα αυτά, χωρίς τη βιομηχανία, την περίοδο 1953-1973, ποτέ δεν θα είχε απογειωθεί ούτε θα είχε γνωρίσει τους ρυθμούς ανάπτυξης που γνώρισε.

Αυτή η εντυπωσιακή συμβολή της βιομηχανίας, ωστόσο, ποτέ δεν έγινε αντιληπτή από το κράτος στις πραγματικές της διαστάσεις. Πώς να γίνει όμως, όταν τόσο το κράτος όσο και το πολιτικό σύστημα της χώρας και αρνητική θέση είχαν απέναντι στη βιομηχανία αλλά και πλήρη άγνοια της διεθνούς βιομηχανικής πραγματικότητας. Παράλληλα όμως, μια κάποια διανόηση… στη χώρα και η κομμουνιστική αριστερά καλλιεργούσαν και καλλιεργούν ακόμα ένα επίπεδο αντιβιομηχανικό πνεύμα, το οποίο σήμερα εγγίζει και τα όρια της πνευματικής γελοιότητας.

Καλλιεργήθηκαν έτσι μια σειρά από μύθοι γύρω από την ελληνική βιομηχανία και τους εκπροσώπους της, από τους οποίους ο πιο διαδεδομένος ήταν αυτός της χρησιμοποίησης από τους βιομηχάνους δανειακών κεφαλαίων δι’ ίδιον όφελος. Κάτι τέτοιο όχι μόνον δεν προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία που παραθέτει ο Αντ. Κεφαλάς, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις είναι φανερό ότι βιομηχανικές επιχειρήσεις έπεσαν θύματα της αφερεγγυότητας του κατακερματισμένου εμπορίου της χώρας μας.

Όπως βέβαια ολέθριος υπήρξε και ο ελληνικός κρατισμός για την εγχώρια βιομηχανία. Η παρουσίαση της ιστορίας συγκεκριμένων εταιρειών στην περίοδο που καλύπτει το βιβλίο, καθώς και της σχέσης κράτους και βιομηχανίας δείχνει ότι δύο ήταν πάντα οι πρωταρχικοί στόχοι του ελληνικού κράτους αναφορικά με τη βιομηχανία: η απόκτηση εσόδων και η απασχόληση, όπου ουσιαστικά στόχος ήταν να μην αυξηθεί η ανεργία. Αντιπροσωπευτικό είναι το γεγονός ότι η εύκολη λύση σε περιόδους ανεπάρκειας εσόδων είναι κατά κανόνα η επιβολή έκτακτης φορολογίας στη βιομηχανία. Ταυτόχρονα, η πολιτική της μη αύξησης της ανεργίας φτάνει στο απόγειό της στην περίοδο 1974-2015, όπου η βιομηχανική αποδιάρθρωση έχει πλήρως επιτευχθεί, όπως αποδεικνύεται με τη χρεοκοπία της ΕΤΒΑ και του ΟΑΕ - η δε ερμηνεία της περιφερειακής ανάπτυξης ως βιομηχανικής πολιτικής, έχει οδηγήσει σε δεκάδες κουφάρια επιχειρήσεων, σκορπισμένα πρωταρχικά στη Βόρεια Ελλάδα και στη Θράκη. Πάγια προσπάθεια όλων των κυβερνήσεων ήταν να διατηρηθούν σε ζωή βιομηχανίες ώστε να μην αυξηθεί ο αριθμός των ανέργων, να «αρμέγεται» η κερδοφόρα βιομηχανία για έσοδα και να επικρατεί πλήρης κυβερνητική και κρατική αδιαφορία για τις επιπτώσεις των πολιτικών αυτών στην επιβίωση των εταιρειών. «Η ελληνική ανάπτυξη δεν είχε ποτέ το μέγεθος και τον δυναμισμό που απαιτείτο για να απορροφήσει το προσφερόμενο εργατικό δυναμικό. Στην περίοδο 1953-1974 η ελεύθερη ευρωπαϊκή αγορά πρόσφερε λύση: τη μετανάστευση.

Στη μεταπολίτευση, που εγκαινιάστηκε από τις δύο πετρελαϊκές κρίσεις, τον στασιμοπληθωρισμό και την παγκόσμια ύφεση, αυτός ο δρόμος έκλεισε. Με το καθεστώς των πελατειακών σχέσεων σε άνοδο, η πολιτική λύση για την απορρόφηση του εργατικού δυναμικού ήταν μία: η διόγκωση του δημόσιου τομέα. Το γεγονός ότι αυτή η πολιτική εξυπηρετούσε πλήρως τις πελατειακές σχέσεις την έκανε ακόμα πιο ελκυστική. Η βιομηχανική αναδιάρθρωση -που ήταν απαραίτητη, καθώς η παγκόσμια οικονομία εισερχόταν εκείνη την εποχή σε περίοδο ταχύτατων αλλαγών- πήρε έτσι τη μορφή της κρατικοποίησης των επιχειρήσεων. Οι ιδιώτες εργάτες και υπάλληλοι έγιναν δημόσιοι υπάλληλοι και ως δημόσιοι υπάλληλοι μπορούσαν πλέον να διεκδικήσουν όποιες μαξιμαλιστικές απαιτήσεις ήθελαν, γνωρίζοντας πως δεν υπήρχε κίνδυνος ούτε απόλυσης ούτε να κλείσει η εταιρεία. Κι αν έκλεινε ή, αργότερα, με τις αδύναμες ιδιωτικοποιήσεις, αν επέστρεφε στον ιδιωτικό τομέα, το Δημόσιο κάπου θα τους βόλευε με μετατάξεις ή θα τους έστελνε σπίτι τους με κάποια παχυλά πακέτα αποζημίωσης και συνταξιοδότησης», γράφει ο Αντ. Κεφαλάς. Φέρνει έτσι στο προσκήνιο μία από τις βασικές αιτίες της ελληνικής χρεοκοπίας σήμερα, περί της οποίας ουδείς λόγος γίνεται.

Το μεγάλο ερώτημα, λοιπόν, που προκύπτει από τη μελέτη του ογκώδους, αλλά εξαιρετικά ευκολοδιάβαστου βιβλίου του Αντ. Κεφαλά και των συνεργατών του, είναι αν έχει μέλλον η ελληνική βιομηχανία στη χώρα μας.

Και στην απάντησή του, ο υπογράφων, χωρίς να λέει όχι, διατηρεί πάμπολλες επιφυλάξεις ως προς το ναι.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στην ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ

H ώρα του μετακαπιταλισμού

Tue, 20 Nov 2018 18:24:23 GMT

Ενώ ο αναπτυγμένος κόσμος βιώνει την 4η βιομηχανική επανάσταση, αυτήν της ψηφιακής τεχνολογίας και κυρίως της τεχνητής νοημοσύνης, ο Καρλ Μαρξ αν ξαναγύριζε στο Λονδίνο, όπου και ο τάφος του, το «Κεφάλαιο», μνημειώδες έργο του, θα το ξαναέγραφε. Για έναν πολύ απλό λόγο. Διότι το σύστημα παραγωγής πλούτου που ο ίδιος μελέτησε και εν μέρει θαύμασε, πριν του ασκήσει κριτική, συνεχώς μεταμορφώνεται, ταυτόχρονα όμως και ενδυναμώνεται.

Με σημαντικό αποτέλεσμα, μια χώρα με κομμουνιστικό πολιτικό καθεστώς, η Κίνα, να είναι σήμερα ο πιο θερμός συνήγορος του συστήματος της ελεύθερης αγοράς και της παγκοσμιοποίησης.

Είναι δε ξεκάθαρο, όπως γράφει και ο Πολ Μέισον στο βιβλίο του «Μετακαπιταλισμός» (Εκδόσεις Καστανιώτη), ότι ήδη μπήκαμε σε νέους τρόπους παραγωγής, που φέρνουν τα πάνω κάτω και ανατρέπουν ό,τι μάθαμε και διαβάσαμε έως σήμερα.

Το 2006 ο Γιοσάι Μπένκλερ, τότε καθηγητής Νομικής στο Γέιλ, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η οικονομία του Διαδικτύου ήταν ένας «νέος τρόπος παραγωγής, που αναδύεται στην καρδιά των πιο αναπτυγμένων οικονομιών του πλανήτη». Ο Μπένκλερ προσπαθούσε να ορίσει το νομικό πλαίσιο για τη διακίνηση προϊόντων Ανοιχτού κώδικα, γνωστό ως «CreativeCommons». Στο βιβλίο του με τίτλο «Ο πλούτος των δικτύων», ο Μπένκλερ περιγράφει τις οικονομικές δυνάμεις που υπονομεύουν την πνευματική ιδιοκτησία δημιουργώντας πρότυπα κοινοκτημοσύνης και πρακτικών μη ιεραρχικής παραγωγής.

Καταρχήν, είπε, η εμφάνιση φθηνής υπολογιστικής ισχύος και δικτύων επικοινωνίας έδωσε σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων τα μέσα για την παραγωγή πνευματικών προϊόντων. Σήμερα όλοι μπορούν να έχουν ιστολόγιο, να φτιάχνουν και να διανέμουν ταινίες, να αυτοεκδίδουν ψηφιακά βιβλία, αποκτώντας πολλές φορές ένα κοινό εκατομμυρίων ατόμων πολύ πριν το όνομα του συγγραφέα γίνει γνωστό στους παραδοσιακούς εκδότες.

«Το αποτέλεσμα είναι ότι αυτό το κάτι περισσότερο που θέλουν οι άνθρωποι σήμερα μπορεί να πραγματοποιηθεί από άτομα που επικοινωνούν και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους σε ανθρώπινο και κοινωνικό επίπεδο και όχι ως μέλη της αγοράς που επικοινωνούν και αλληλεπιδρούν μέσω του συστήματος τιμών».

Αυτό, υποστήριξε, προκαλεί την ανάπτυξη μη εμπορευματικών μηχανισμών, όπως είναι οι αποκεντρωμένες δράσεις ατόμων και η εργασία σε ένα πλαίσιο συνεργατικής και εθελοντικής οργάνωσης.

Γεννά νέες μορφές συμμετοχικής οικονομίας, στις οποίες τα χρήματα απουσιάζουν ή δεν αποτελούν τη βασική μονάδα μέτρησης της αξίας. Η Wikipedia είναι το καλύτερο παράδειγμα. Είναι μια ψηφιακή εγκυκλοπαίδεια που ιδρύθηκε το 2001, συντάχθηκε συλλογικά και αυτήν τη στιγμή διαθέτει 26 εκατομμύρια λήμματα. Είκοσι τέσσερα εκατομμύρια άνθρωποι έχουν δηλώσει διαθεσιμότητα για να συνεισφέρουν κείμενα ή να διορθώσουν τα υπάρχοντα. Δώδεκα χιλιάδες είναι οι τακτικοί λημματογράφοι και εκατόν σαράντα χιλιάδες οι περιστασιακοί.

Η Wikipedia έχει προσωπικό 208 ατόμων. Οι χιλιάδες συντάκτες προσφέρουν τα κείμενα αφιλοκερδώς. Σε ερωτηματολόγιο που τους δόθηκε, το 71% απάντησε ότι το κάνει επειδή του αρέσει η ιδέα να εργάζεται χωρίς αμοιβή, ενώ το 63% επειδή πιστεύει ότι η πληροφορία πρέπει να είναι ελεύθερη. Κάθε μήνα διαβάζονται οκτώμισι εκατομμύρια λήμματα, γεγονός που κατατάσσει τη Wikipedia στην έκτη θέση πάνω από την Amazon, την πιο επιτυχημένη εταιρεία διαδικτυακού εμπορίου και όχι μόνον, στον πλανήτη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, αν η Wikipedia εμπορευόταν το προϊόν της, τα έσοδά της θα έφθαναν τα 2.800.000.000 δολάρια ετησίως.

Ωστόσο, η Wikipedia δεν βγάζει κέρδος. Με αυτή την κίνηση, μάλιστα, έχει καταστήσει σχεδόν αδύνατον και για οποιονδήποτε άλλο να έχει οικονομικό όφελος από αυτό τον τομέα. Και το πιο σημαντικό είναι ότι αποτελεί μια από τις πολυτιμότερες πηγές πληροφορίας και ενημέρωσης, ενώ (μέχρι στιγμής) έχει αντισταθεί σε κάθε προσπάθεια λογοκρισίας, υπονόμευσης και τρολαρίσματος.

Η αρχή πάνω στην οποία στηρίζεται η λειτουργία της Wikipedia είναι ίδια με του GNU και του Linux, που έστησαν προγραμματιστές Ανοιχτού Κώδικα, στο πλαίσιο όμως ενός προϊόντος μαζικής κατανάλωσης. Όταν επισκεπτόμαστε τις σελίδες της Amazon για να αγοράσουμε μια κάμερα ή ένα βιβλίο, οι επιλογές μας, οι οποίες και καταγράφονται, βοηθούν και τις επιλογές των άλλων χρηστών. Στη γλώσσα των οικονομικών αυτό είναι ένα θετικό «εξωτερικό επακόλουθο», δηλαδή ένα ακούσιο οικονομικό κέρδος. Οι οικονομικές επιπτώσεις του φαινομένου Wikipedia συνοψίστηκαν από τον Μπένκλερ ως εξής: Το Διαδίκτυο καθιστά δυνατή την οργάνωση της παραγωγής πάνω σε αποκεντρωμένες και συνεργατικές δομές, δίχως να χρησιμοποιεί την αγορά και την ιεραρχία της διοίκησης. Ο Μπένκλερ ονόμασε αυτού του είδους την παραγωγή «βασισμένη στα Κοινά ομότιμη παραγωγή». Η έννοια δυναμιτίζει για τα καλά τα θεμέλια της κυρίαρχης οικονομικής θεωρίας.

Στη συγκεκριμένη ιστορική στιγμή που έγινε εφικτή η παραγωγή αγαθών εκτός αγοράς και εταιρειών, πολλοί έσπευσαν να την αξιοποιήσουν.

Κατά συνέπεια ένα νέο οικονομικό σύμπαν αναδύεται. Γι’ αυτό και ο χυδαίος λαϊκισμός παραμονεύει. Οι ριζικές αλλαγές είναι η τροφή του.

Ο εθισμός στην ελεημοσύνη

Thu, 21 Dec 2017 13:55:00 GMT

του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Το να έχει διαβάσει Μισέλ Χέλλερ και τον «Σοβιετικό Άνθρωπο» ο Αλ. Τσίπρας το θεωρώ απίθανο. Είναι όμως πολύ πιθανόν να εμπνέεται τα μέγιστα από αυτούς που προσπάθησαν να μορφοποιήσουν τον «κάτοικο της ουτοπίας»

Στο μνημειώδες «1984», ο Τζωρτζ Όργουελ περιέγραφε με απίστευτη γλαφυρότητα τις μεθόδους χειραγώγησης που εφαρμόζουν άνθρωποι ολοκληρωτικών αντιλήψεων και τα καθεστώτα που αυτοί υπηρετούν. Από την πλευρά του, ο Λευκορώσος ιστορικός Μισέλ Χέλλερ (1922-1997), συγγραφέας μεταξύ άλλων και του πολύκροτου βιβλίου «Ο Σοβιετικός Άνθρωπος», εξηγούσε πώς το κομμουνιστικό καθεστώς στην ΕΣΣΔ επεδίωκε να διαπλάσει έναν «νέο άνθρωπο», εύκολα και μονίμως χειραγωγήσιμο από το καθεστώς.

Έγραφε έτσι ο Λευκορώσος συγγραφέας, που για περισσότερα από είκοσι χρόνια δίδασκε στην Σορβόννη (Παρίσι): «Τα χρόνια που αναλώθηκαν για την ανάπλαση του ανθρώπινου υλικού δεν υπήρξαν άσκοπα. Ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα στην διαδικασία αναπλάσεως του Σοβιετικού ανθρώπου είναι η εξαφάνιση στην συνείδηση των πολιτών κάθε έννοιας ατομικότητας, πρωτοβουλίας, κριτικής σκέψης και αυτοπεποίθησης … Το καθεστώς θέλει τον πολίτη συνεχώς εξαρτώμενο από ελλείψεις και άλλα προβλήματα επιβίωσης, γιατί έτσι δεν σκέπτεται άλλα πράγματα πέρα από την επιβίωσή του. Άρα δεν διαμαρτύρεται. Υπομένει και περιμένει την ελεημοσύνη της εξουσίας…».

Αμφιβάλλει κανείς ότι κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στην χώρα μας; Ή, μάλλον, επιχειρείται, για να είμαστε πιο ακριβείς. Τους σημερινούς ανθρώπους που κυβερνούν έφεραν στην εξουσία τα πιο απαθή και «διεστραμμένα» στρώματα της ελληνικής κοινωνίας. Στρώματα τα οποία αποτελούν ισχυρή πολιτική δύναμη και για πάρα πολλά χρόνια στήριζαν τα δύο κόμματα εξουσίας ανάλογα με τις δυνατότητες λεηλασίας δημόσιου πλούτου που αυτά τούς προσέφεραν.

Σήμερα, ένα κομμάτι αυτών των στρωμάτων (οι μη προνομιούχοι συνταξιούχοι, κυρίως) περιμένει ελεημοσύνη –δηλαδή, ψίχουλα από αυτά που η κυβέρνηση Συριζανέλ παίρνει από τις τσέπες των φορολογουμένων. Μέσω αυτής της ελεημοσύνης ο Αλέξης Τσίπρας ευελπιστεί ότι στις προσεχείς εκλογές, κάπου το φθινόπωρο τού 2018, θα μπορέσει για μιαν ακόμα φορά να εξαπατήσει ένα κομμάτι των ψηφοφόρων που ακόμα πιστεύει σε μύθους και παραμύθια.

Από την άποψη αυτή, θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι οι Αλ. Τσίπρας, Κ. Γαβρόβλου και κάποιοι άλλοι εξακολουθούν να πιστεύουν, παρά την ιστορική πραγματικότητα, ότι είναι ακόμα εφικτή στην Ελλάδα του 21ου αιώνα η «νηπιοποίηση» ευρύτατου τμήματος του λαού. «Ο μετασχηματισμός του ανθρώπινου υλικού περνά από την νηπιοποίηση των ανθρώπων», είχε ομολογήσει κάποτε ο Λένιν και στην συνέχεια ακολούθησε κατά γράμμα την αντίληψη που είχε για την «μεγάλη μάζα».

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με τον σημερινό πρωθυπουργό. Ορισμένες ομιλίες του, πέρα από το εξυπνακίστικο ύφος με το οποίο τις προφέρει, στην ουσία απευθύνονται σε νηπιακού δείκτη ευφυΐας άτομα. Γι’ αυτό και ο Αλέξης Τσίπρας ψεύδεται ασυστόλως, χωρίς αιδώ –τακτική που δείχνει και την βαθειά του περιφρόνηση προς την δημοκρατία.

Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν θα πρέπει κάποιοι να απορούν πώς συμβαίνει και ή κυβέρνηση αντέχει δημοσκοπικά, με τον Σύριζα να βρίσκεται στο 24%. Μέρος του κόσμου έχει υποστεί τις επιπτώσεις της «νηπιοποίησης» και αντιδρά αναλόγως. Έτσι απλά.

Ποια η εποχή της μετα-δημοσιογραφίας

Sat, 07 Oct 2017 06:06:00 GMT

Κάπου 320 χρόνια έχουν περάσει από τότε που ο Γάλλος λογιστής Θεόφραστος Ρενωντό εξέδωσε την πρώτη εφημερίδα στην Ευρώπη, που ουσιαστικά ήταν μία συνοπτική έκδοση του τότε Παρισιού. Έκτοτε, η δημοσιογραφία και γενικά τα Μέσα μαζικής επικοινωνίας έχουν περάσει από 40 κύματα. Σήμερα δε βρίσκονται εκ νέου σε μία νέα εποχή –αυτήν που συνδέεται με την τέταρτη βιομηχανική επανάσταση και τις δραματικές αλλαγές που η τελευταία επιφέρει στις παραγωγικές δομές και σχέσεις.

Αλλαγές που τα τελευταία χρόνια γίνονται όλο και πιο έντονες στο δημοσιογραφικό τοπίο και στον επικοινωνιακό χώρο και, όπως είναι φυσικό, επηρεάζουν πλέον τόσο τις μορφές όσο και το περιεχόμενο της ενημέρωσης. Σαφώς δε οι αλλαγές αυτές φέρνουν στο προσκήνιο και ένα πρόβλημα που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει. Έτσι, η δημοσιογραφία όπως την γνωρίσαμε στα θρανία και στην πράξη, αλλάζει βαθειά και έχει ήδη απομακρυνθεί από τις παραδοσιακές μορφές της. Κατά συνέπεια, παρατηρούνται τα ακόλουθα φαινόμενα:

*Οι πηγές πληροφόρησης για το ίδιο θέμα είναι ποικίλες και σπανίως πλέον μία είδηση πηγάζει από μία μοναδική πηγή.

*Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και το Διαδίκτυο επιτρέπουν ταχύτατες προσβάσεις σε αρχεία και τράπεζες δεδομένων, πράγμα αδιανόητο στο παρελθόν.

*Ο δημοσιογράφος, στο μέτρο που δεν γνωρίζει καλά ένα θέμα, γελοιοποιείται και τελικώς εγκαταλείπεται από το κοινό.

*Η εγκυρότητα της σύγχρονης δημοσιογραφίας έγκειται στο κατά πόσον έχει ενσωματωθεί στις κοινωνίες της γνώσης και σε ποιον βαθμό γνωρίζει τα αντικείμενα και τα θέματα τα οποία επεξεργάζεται. Οι καιροί είναι κακοί για τους ερασιτέχνες, τους αμαθείς ή ημιμαθείς και τους αρπακολλατζήδες.

*Το Διαδίκτυο στην ουσία καταργεί τα εκδοτικά προνόμια και επιτρέπει σε όποιον το επιθυμεί να γίνει εκδότης / δημοσιογράφος. Ακόμα, μέσω του Διαδικτύου πολλοί δημοσιογράφοι έχουν την δυνατότητα διασύνδεσής τους, άρα μπορούν να δημιουργούν υψηλής εξειδίκευσης συνεταιρισμούς ειδήσεων, ρεπορτάζ, αναλύσεων, σχολίων. Σήμερα λίγοι δημοσιογράφοι μπορούν να εκδίδουν πολυσέλιδες εφημερίδες ή μεγάλα περιοδικά.

*Η δημοσιογραφική τηλεργασία θα μεταβάλλει όλο και περισσότερο τις εργασιακές σχέσεις και θα ενισχύει τον αριθμό των αυτοαπασχολούμενων δημοσιογράφων (freelancers).

*Η ψηφιακή τηλεόραση είναι η αφετηρία μίας συγκλονιστικής επικοινωνιακής και δημοσιογραφικής επανάστασης, η οποία μόλις άρχισε.

*Στο παρελθόν οι εφημερίδες λειτουργούσαν στην βάση της δημοσίευσης λίγων ειδήσεων για πολλούς. Σήμερα κινούνται στην λογική της κάλυψης πολλών θεμάτων για λίγους. Επιβεβαιώνεται, έτσι, η τάση του περάσματος, από την μεταφορά μαζικών πληροφοριών, στην επεξεργασία αμέτρητων εξειδικευμένων ειδήσεων οι οποίες προέρχονται από πολλές πηγές.

*Οι αλλαγές στα Μέσα μαζικής επικοινωνίας συμβαδίζουν με τεράστιες μεταβολές στο επίπεδο του κοινού –δηλαδή των αποδεκτών ειδήσεων, πληροφοριών και λοιπών δημοσιογραφικών προϊόντων.

*Στις νέες συνθήκες, το ζητούμενο για μία εφημερίδα ή για ένα περιοδικό δεν είναι το πώς θα γεμίζει λευκές σελίδες με φθηνή δημοσιογραφική ύλη, αλλά σε ποιον βαθμό το δημοσιογραφικό υλικό είναι καλά επεξεργασμένο. Παρατηρείται, δηλαδή, και στην δημοσιογραφία το ίδιο φαινόμενο που σημειώθηκε, από οικονομικής πλευράς, στην γεωργία –σε αντίθεση με τον παλαιό, ο σύγχρονος καταναλωτής θέλει να καταναλώνει επεξεργασμένα είδη διατροφής και όχι χύδην αγροτικά προϊόντα και προτιμά τις όμορφες και ενημερωτικές συσκευασίες και όχι την προχειρότητα και τους φθηνούς ερασιτεχνισμούς.

Οι δημοσιογράφοι, από την πλευρά τους, αντλούν σήμερα πληροφορίες από το Διαδίκτυο, από παγκόσμια καλωδιακά δίκτυα, από εξειδικευμένες εταιρείες έρευνας αγοράς και κατηγοριακού μάρκετινγκ, από τράπεζες δεδομένων οι οποίες διαθέτουν στοιχεία 50 ετών, από ηλεκτρονικά αποκόμματα Τύπου και, βεβαίως, από επίσημες και μη κυβερνητικές πηγές. Παρατηρείται δηλαδή υπεραφθονία δημοσιογραφικών πηγών, η οποία ανατρέπει όλες τις παραδοσιακές μορφές δημοσιογραφικής έρευνας. Προσφάτως, στις ΗΠΑ, δημοσιογράφος που θέλησε να κάνει έρευνα για τις φυλετικές διακρίσεις δέχθηκε από εξειδικευμένο γραφείο 53 εκατομμύρια bites πληροφοριών. Ήταν πλέον θέμα δικό του η επεξεργασία, η ανάλυση και η παρουσίαση του υλικού αυτού στην μορφή δημοσιογραφικής έρευνας.

Περιττόν να τονιστεί ότι αυτή η δυνατότητα άντλησης πληροφοριών οδηγεί σε ένα άλλο δημοσιογραφικό φαινόμενο, αυτό της εντατικής επεξεργασίας (intensity processing). Η τελευταία, σπάνια στο παρελθόν, σήμερα αποτελεί κοινό τόπο και γι’ αυτό οι δημοσιογράφοι προσπαθούν να βρουν μέσα από την διαδικασία αυτή ποια προστιθέμενη αξία μπορούν να αντλήσουν.

Η εξέλιξη αυτή, όμως, μεταβάλλει και τις βασικές δημοσιογραφικές δεοντολογικές αρχές. Παλαιότερα, όταν οι δημοσιογράφοι ήσαν απλοί μεταφορείς ειδήσεων, προείχε η ουδέτερη στάση τους απέναντι στην είδηση. Στις σημερινές συνθήκες η ουδετερότητα αυτή είναι αντίθετη με την εντατική επεξεργασία πληθώρας πληροφοριών, διότι ο δημοσιογράφος δεν έχει πλέον κολοσσιαίες δυνατότητες επιλογής πηγών. Για τον λόγο αυτόν, αρκετοί δημοσιογράφοι υποστηρίζουν ότι η πολυπλοκότητα των γεγονότων τα οποία συνθέτουν μία είδηση και οι τρόποι κάλυψης της επικαιρότητας κάνουν σχεδόν αδύνατη την αντικειμενικότητα –έννοια η οποία, ως εκ τούτου, θα πρέπει να εγκαταλειφθεί.

Ωστόσο, η άποψη αυτή αμφισβητείται από άλλους δημοσιογράφους, μεταξύ των οποίων και ο υπογράφων, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η δυσκολία της επίτευξης ενός στόχου δεν σημαίνει ότι αυτός παύει να υπάρχει και άρα δεν θα πρέπει να αναζητείται για να επιτευχθεί. Κατά την άποψή μας, μπροστά στα φαινόμενα που περιγράφουμε ο δημοσιογράφος έχει καθήκον να ψάχνει να βρει νέες αρχές πιο εξειδικευμένης και εκλεπτυσμένης αντικειμενικότητας, που θα πειθαρχεί την επεξεργαστική διαδικασία.

Ένα χρήσιμο πρότυπο για την απαιτούμενη νέα αντικειμενικότητα θα μπορούσε να αναζητηθεί στην διαδικασία των επιστημονικών μεθόδων. Στοιχεία από τις τελευταίες μπορούν να γίνουν και χρήσιμα δημοσιογραφικά εργαλεία –αρκεί, βεβαίως, οι δημοσιογράφοι να θέλουν, να μπορούν και να επιδιώκουν να τα χρησιμοποιήσουν. Η επιστήμη είναι εξ ορισμού αντικειμενική και οι κανόνες που χρησιμοποιεί για την ανακάλυψη και την κατανομή της αλήθειας μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για την ικανοποίηση των νέων δημοσιογραφικών αναγκών, αυτών της σοβαρής και υπεύθυνης δημοσιογραφίας.

Έτσι, στις νέες συνθήκες, η νέα δημοσιογραφία θα πρέπει, στην καταγραφή, ανάλυση και διερεύνηση των γεγονότων, να εφαρμόζει, πρώτον, τις επιστημονικές αρχές της υπόθεσης-απόδειξης-επαλήθευσης (ή διάψευσης) και, δεύτερον, να αναζητεί, κατά το αριστοτελικό πρότυπο, την άκρη. Το να σκέπτεται ή να εξετάζει κανείς το κάθε γεγονός από την αρχή και έως την άκρη, και πάλι από την αρχή και πάλι έως την άκρη, αυτό θα πει προβληματισμός. Ο προβληματισμός είναι χαρακτηριστικό του ανθρώπινου «λόγου», δηλαδή μία ειδική διάσταση του στοχασμού. Μια τέτοια επίπονη και ατελείωτη διαδικασία έχει τεράστιο ηθικό νόημα, ταυτόχρονα όμως πλάθει και την αντίληψη για την πραγματικότητα που πρέπει να επεξεργασθεί ο δημοσιογράφος.

Εννοείται ότι, εκείνος που επιχειρεί και κατορθώνει να εκτελέσει το έργο αυτό, μπορεί σε μεγάλο βαθμό να συλλαμβάνει και να διατυπώνει αλήθειες με σημασία. Στο πλαίσιο αυτό, εκτιμάται ότι σημαντικός θα είναι ο ρόλος του υψηλής εξειδίκευσης Τύπου, αλλά και των περιφερειακών Μέσων που θα μπορούν να βρίσκονται κοντά στους πολίτες.

Στην νέα δημοσιογραφία, κύριο γνώρισμα αυτής της τελικής μορφής θα πρέπει να είναι η παροχή της δυνατότητας και σε τρίτους να επαληθεύουν τα όσα γράφει ή λέει ένας δημοσιογράφος. Πρόκειται για το φαινόμενο της διπλοτυπικής δημοσιογραφίας (replicability), η οποία, κατά την γνώμη μας, δεν αποκλείεται να συνιστά και προωθημένη μορφή δημοκρατίας.

Το γενικότερο συμπέρασμα που προκύπτει από αυτά που προηγούνται είναι αυτή της ανάγκης να επαναθεωρηθούν πάγιες δημοσιογραφικές αρχές και, κυρίως, να επανεξετασθούν σε βάθος τα εκπαιδευτικά προγράμματα ιδιωτικών και κρατικών δημοσιογραφικών σχολών. Τέλος, καλό θα ήταν και οι ποικίλες ενώσεις συντακτών και οργανώσεις ιδιοκτητών στην χώρα μας να εμβαθύνουν στις νέες συνθήκες και στις εξελίξεις που αυτές συνεπάγονται και να επαναπροσδιορίσουν αναλόγως τις λειτουργίες, τις δράσεις και τις πρωτοβουλίες τους.

Ο δρόμος προς το τέταρτο μνημόνιο

Tue, 02 May 2017 17:32:00 GMT

Σε τελευταία άρθρα μας,επισημαίναμε, την από μέρους της κυβερνήσεως συσσώρευση κεφαλαίων στην Τράπεζα της Ελλάδος, εις βάρος της εθνικής οικονομίας και του συστημικού τραπεζικού μας συστήματος, αλλά στο κορυφαίο αυτό θέμα,αποφεύγεται η σοβαρή συζήτηση. Και τούτο διότι πίσω απο την τακτική Τσίπρα υπάρχουν και άλλες προεκτάσεις.

Κορυφαίοι ωστόσο παράγοντες στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο και στην Φρανκφούρτη,τα οσα γραφαμε, τα έλαβαν σοβαρά υπ’ όψιν τους και κατάλαβαν πλήρως με ποια κυβέρνηση έχουν να κάνουν και ποιος είναι ο βαθμός της ανευθυνότητάς της. Κορυφαίες βρεταννικές και γερμανικές εφημερίδες σχολίασαν το γεγονός και έκαναν την βάσιμη πρόβλεψη ότι η Ελλάδα δύσκολα θα βγει από την ύφεση και, όσο κυλά ο χρόνος, ναι μεν ο κ. Αλέξης Τσίπρας θα παραμένει πρωθυπουργός,που ειναι και το μοναδικο ζητουμενο γι’αυτον, αλλά για την χώρα θα μικραίνει η απόσταση εξόδου της από την οικονομική και νομισματική ένωση.

Με το θέμα αυτό ομως, ασχολήθηκε το γνωστό Ίδρυμα Bruegel στις Βρυξέλλες, το οποίο θεωρείται και από τις κορυφαίες δεξαμενές σκέψεως (think tanks) στην βελγική πρωτεύουσα. Ο επικεφαλής Ερευνών του Ιδρύματος, Ούγγρος οικονομολόγος Ζολτ Νταρβάς, ο οποίος έχει κατ’ επανάληψη ασχοληθεί με την ελληνική περίπτωση, μιλώντας στον γερμανικό ραδιοσταθμό Ντώϋτσε Βέλλε τόνισε ξεκάθαρα ότι η ελληνική κυβέρνηση «προσπαθεί με πυροτεχνήματα να εντυπωσιάσει τους ψηφοφόρους της». Υποστηρίζει έτσι προς κάθε κατεύθυνση ότι δίνει μάχες εναντίον των δανειστών, αλλά στην ουσία δεν κάνει τίποτε ως προς την αντιμετωπιση των ουσιαστικων προβληματων της ελληνικης οικονομιας.

«Όταν ανέλαβε την εξουσία,αρχες του 2015, η σημερινή κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ έδωσε μεγάλες υποσχέσεις. Λέγανε ότι δεν θα υπάρξουν άλλα μέτρα περικοπών και άλλα προγράμματα διάσωσης. Εν τέλει, όμως, όταν μετά από έξι μήνες διαπραγματεύσεων είδε την πραγματικότητα κατάματα, ο ΣΥΡΙΖΑ αποδέχθηκε το τρίτο πρόγραμμα διάσωσης. Γι’ αυτό μάχονται τώρα, προσπαθώντας να δώσουν την εντύπωση ότι μπορούν να διαπραγματευθούν μία καλύτερη συμφωνία.

Σε κάθε περίπτωση, δεν υπάρχει ανάγκη άμεσης ολοκλήρωσης της αξιολόγησης. Και αυτό διότι η Ελλάδα διαθέτει στην παρούσα φάση αρκετούς πόρους για να καλύψει τα έξοδά της και να αποπληρώσει μικρότερες δανειακές δόσεις. Είναι συνεπώς μία μάχη για το θεαθήναι και ταυτόχρονα μία προσπάθεια από πλευράς των δανειστών να μην υπάρξουν αλλαγές στις συμπεφωνημένες μεταρρυθμίσεις», είπε ο Ζολτ Νταρβάς.

Για να προσθέσει με έμφαση: «Τείνω στην εκτίμηση ότι η ελληνική κυβέρνηση μπορεί να πληρώσει την δόση του Ιουλίου ακόμα και αν δεν εκταμιευτεί η δόση. Η ελληνική κυβέρνηση συνεχίζει να έχει στην διάθεσή της μία σχετικά μεγάλη περιουσία. Ασχετως του πως προεκυψε. Εκτιμώ ετσι ότι τα δάνεια θα εξυπηρετηθούν και ότι δεν θα υπάρξουν προβλήματα το καλοκαίρι».

Επίσης, επιβεβαιώνοντας αυτά που επισημαίναμε στην σχετική αρθρογραφία μας, ο Ούγγρος οικονομολόγος πρόσθεσε: «Με την τακτική της, η ελληνική κυβέρνηση συμβάλλει στο να αυξάνονται οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Δημόσιο. Την ίδια στιγμή, όμως, το κράτος δεν εξοφλεί λογαριασμούς του προς επιχειρήσεις. Αυτό επιβαρύνει την οικονομία, τής αφαιρεί ρευστότητα και άρα επιτείνει το υφεσιακό κλίμα … Σε τελευταία ανάλυση, ούτε το κράτος έχει τα φορολογικά έσοδα που θα έπρεπε…».

Μέσα σε αυτό το ζοφερό περιβάλλον για την χώρα, το τέταρτο μνημόνιο,απο πολλους παρατηρητες, θεωρείται πλέον αναπόφευκτο. Κατά τον Ζολτ Νταρβάς, το σημερινό τρίτο μνημόνιο δεν θα είναι το τελευταίο. «Είμαι σίγουρος ότι θα υπάρξει τέταρτο πρόγραμμα διάσωσης. Είναι εξαιρετικά απίθανο να καταφέρει η Ελλάδα να αντλήσει τα αναγκαία κεφάλαια από τις αγορές με υποφερτά επιτόκια. Ας συγκρίνουμε την κατάσταση με την Πορτογαλία. Μετά την λήξη του προγράμματος καταβάλλει 4% σε τόκους …

Στην Ελλάδα οι τόκοι θα είναι υψηλότεροι, διότι το ελληνικό πρόβλημα είναι μεγαλύτερο. Ακόμη και αν τα επιτόκια διαμορφωθούν στο 5% ή στο 6% σε έναν χρόνο, θα είναι πολύ υψηλοί για να καταβάλλονται σε βάθος χρόνου. Όταν η Ελλάδα δανείζεται από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό στήριξης πληρώνει κάτω από 1%. Είναι τεράστια η διαφορά», τονίζει ο επικεφαλής Ερευνών του Ιδρύματος Bruegel. Εκτιμά, ωστόσο, ότι το τέταρτο μνημόνιο θα μπορούσε να αποφευχθεί εάν υπάρξει μία ριζική ελάφρυνση χρέους, η οποία όμως είναι πολιτικά αδύνατη σε χώρες όπως η Γερμανία, η Φινλανδία και η Ολλανδία.

Αυτό, βέβαια, που αποφεύγει να επισημάνει ο Ζ. Νταρβάς είναι ότι η Ελλάδα εξελίσσεται σε επενδυτική Σαχάρα και άρα, ακόμα και αν διαγραφεί όλο το χρέος της, σε λίγα χρόνια πάλι χρεοκοπημένη θα είναι. Τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν την κατάρρευση των επενδύσεων στην χώρα μας, που σημαίνει, όπως λέει και ο καθηγητής Κων. Γάτσιος, ότι η Ελλάδα καταστρέφει τα παιδιά της.

Από κάθε άποψη. Και αυτό γιατί συνολικά το πολιτικό σύστημα δεν ενδιαφέρεται για το μέλλον. Το ερώτημα όμως είναι αν και ο ελληνικός λαός ενδιαφέρεται για αυτό. Διοτι αν κρίνουμε από γεγονότα και σφυγμομετρήσεις, η απάντηση είναι μαλλον αρνητικη. Ο περιφημος λαος,δειχνει να μην χαμπαριζει πολλα πραγματα ως προς τα πραγματικα αιτια της κρισης και των προεκτασεων της αυριο. Ίσως δε αυτό να είναι και το μείζον πρόβλημα της χώρας, σε μία πολύ κρίσιμη καμπή της σύγχρονης ιστορίας της.

EBR

Όταν οι συνδικαλιστές απειλούσαν τον Γιάννη Μαρίνο

Thu, 20 Apr 2017 13:01:00 GMT

Σε πρόσφατο άρθρο του στο Βήμα, ο πρώην διευθυντής του Οικονομικού Ταχυδρόμου υπογραμμίζει τις απειλές που δέχθηκε καταγγέλλοντας τα έκτροπα του συντεχνιακού συνδικαλισμού στην χώρα μας

Μία από τις μεγάλες μάστιγες της χώρας είναι ο συντεχνιακός συνδικαλισμός, φαινόμενο απότοκο του κρατισμού και του πελατειακού πολιτικού συστήματος που τον εξέθρεψε και τον αναπαράγει. Όσο για το πραγματικό κόστος του φαινομένου ανέρχεται σε αμέτρητα δισεκατομμύρια ευρώ, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας τις 1.300 και πλέον συντεχνιακές απεργίες που έγιναν στην χώρα μας τα 35 τελευταία χρόνια. Απεργίες πέρα για πέρα εκβιαστικές και αντιδημοκρατικές, οι οποίες βεβαίως ευτέλιζαν και τον συνδικαλιστικό θεσμό.

Αυτό το φαινόμενο και τις νοσηρές προεκτάσεις του περιγράφει ο Γιάννης Μαρίνος στο Βήμα της Κυριακής της 9ης Απριλίου, φέρνοντας στο προσκήνιο και τις απειλές που δέχθηκε όταν σε συνέντευξή του, το 1990, απεκάλυψε την ιδιοτέλεια ανθρώπων οι οποίοι τελικά μόνον ζημιές προκάλεσαν στην ελληνική κοινωνία.

Ο πρώην διευθυντής του Οικονομικού Ταχυδρόμου (περιοδικό που επίσης ήταν πάντα στο στόχαστρο του συντεχνιακού συνδικαλισμού) γράφει:

«Πασιφανέστερη απόδειξη της κυριαρχίας του πελατειακού συστήματος, σε συνδυασμό με τον ασύδοτο συνδικαλισμό στον χώρο του ευρύτερου δημόσιου τομέα, νομίζω ότι είναι τα όσα διαδραματίστηκαν για το ενεργειακό και την απειλή αδιεξόδου στην διαπραγμάτευση με τους δανειστές. Από την μια, η πρόταξη της προσωπικής τύχης των τοπικών βουλευτών της Δυτικής Μακεδονίας και, από την άλλη, η απειλή να παραλύσει και πάλι η χώρα από διακοπές ρεύματος λόγω απεργίας για τα επαπειλούμενα προνόμια συνδικαλιστών και προσωπικού της ΔΕΗ, έδειξαν ποιες νοσηρές προτεραιότητες έχουν κυριαρχήσει στην ήδη πνέουσα τα λοίσθια ΔΕΗ, εξαιτίας του “δεν πληρώνω” αλλά και των ολέθριων μεθοδεύσεων του κ. Σκουρλέτη, όπως δίκαια τον κατηγορεί ακόμη και η ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ.

Η επικυριαρχία της Αριστεράς στον συνδικαλιστικό χώρο και στην στρατευμένη σε αυτήν διανόηση πέτυχαν από το 1982, επί παντοδυναμίας ΠαΣοΚ, με τον τότε εισηγητή του λαϊκισμού στην χώρα μας Ανδρέα Παπανδρέου, πρωτοφανείς “κατακτήσεις” που επιτρέπουν στους χιλιάδες συνδικαλιστές του ευρύτερου δημόσιου τομέα να μην εργάζονται ποτέ, ενώ ταυτόχρονα αμείβονται για ανύπαρκτες υπερωρίες, αλλά ακόμη και για τις μέρες απεργίας, αφού ως μη εργαζόμενοι δεν είναι τεχνικά δυνατόν να απεργήσουν.

Αυτός ο με ισχύ στρατού κατοχής συνδικαλισμός, τον οποίο ο ιδρυτής του ΠαΣοΚ με τον συνδικαλιστικό νόμο του 1982 ανήγαγε σε βάθρο της Δημοκρατίας, ισότιμο προς το κοινοβούλιο και την τοπική αυτοδιοίκηση (!), είχε καταδείξει τότε σε όλη τους την αποτρόπαια αντιλαϊκή αναλγησία αλλεπάλληλα μπλακ άουτ της ΔΕΗ. Το 1990, επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη, βύθισαν επί ημέρες την χώρα στο σκοτάδι προκαλώντας ανήκεστη βλάβη σε ανήμπορους συνανθρώπους μας, κατέστρεψαν χιλιάδες τόνους ασυντήρητα αγαθά και παρέλυσαν κάθε παραγωγική δραστηριότητα με το πρόσχημα της υπεράσπισης του δημοσίου συμφέροντος και του λαού.

Σε μία δραματική τότε μεταμεσονύκτια συνέντευξη στην ΕΡΤ είχα αποκαλύψει την συντεχνιακή ιδιοτέλεια που έκρυβε η απεργία στη ΔΕΗ προκαλώντας αμηχανία στον τότε πρόεδρο της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ Μπάκουλη. Στηλίτευσα μάλιστα τα δεινά που προκαλούσαν οι χιλιάδες χασομέρηδες συνδικαλιστές της, οι οποίοι, όπως είπα, εργάζονται μόνο όταν απεργούν. Αποτέλεσμα: να τεθώ επί δεκαετίες υπό φρούρηση ως στόχος των επιδιωκόντων την διάλυση του κράτους τρομοκρατών, αναρχικών και λοιπών “προοδευτικών” δυνάμεων.

Κανένα ευρωπαϊκό κεκτημένο, όπως ισχυρίζεται ο ΣΥΡΙΖΑ, δεν δικαιολογεί αντιδημοκρατικές απεργίες που κηρύσσουν ασήμαντες μειοψηφίες, αλλά από το 50% συν 1 των εγγεγραμμένων μελών κάθε σωματείου, όπως εισηγείται και η τρόικα. Επίσης, είναι περιορισμένο το εύρος των θεμάτων για κήρυξη απεργιών στον δημόσιο τομέα, οι δε συνδικαλιστικές δραστηριότητες ασκούνται εκτός ωραρίου εργασίας. Ζητείται επίσης να επιτραπεί το λοκ άουτ, κυρίως για να εξουδετερωθεί η φάμπρικα της απεργίας ενός μόνο κλάδου εργαζομένων στην επιχείρηση, ενώ οι λοιποί δηλώνουν ότι αδυνατούν να εργασθούν αλλά απαιτούν να πληρώνονται.

Αν αυτά δεν θεσπισθούν και αν η παράνομη απεργία δεν οδηγεί σε κυρώσεις που μπορεί να συνεπάγονται και απόλυση χωρίς αποζημίωση, ακόμα και συνδικαλιστών, μάταια θα αναμένουμε να ξαναδεί ο τόπος μας παραγωγικές επενδύσεις και μαζική δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, που είναι η απόλυτη εθνική προτεραιότητα».

Προτεραιότητα, βέβαια, που κάποιοι γράφουν στα παλιά τους τα παπούτσια όταν πρόκειται να αποκτήσουν προσωπικά οφέλη από εκβιαστικές ενέργειες.

H ΕΕ έστησε την τέλεια καταιγίδα στην Ελλάδα

Fri, 07 Apr 2017 05:40:00 GMT

Οι επιδοτήσεις και το φθηνό χρήμα ενίσχυσαν τα πελατειακά συστήματα και πολλαπλασίασαν τα προβλήματα στην Ελλάδα. Γιατί μόνη λύση είναι η «καινοτομική θεσμική ανατροπή».

Οι θέσεις και αναλύσεις του γνωστού και διακεκριμένου καθηγητή Οικονομικών Ντάρον Ατζέμογλου, ο οποίος στο παρελθόν έδωσε μία διάλεξη στην Αθήνα, δεν είναι ιδιαίτερα γνωστές. Αυτό δε ίσως να οφείλεται στο ότι δεν θα είναι και ιδιαιτέρως ευχάριστες. Έτσι, για το έργο και την ομιλία του γνωστού καθηγητή, που διδάσκει στο ΜΙΤ, ελάχιστα εγράφησαν μετά την διάλεξή του –και αυτά από τον κ. Αριστείδη Χατζή, αναπληρωτή καθηγητή Φιλοσοφίας και Θεωρίας των Θεσμών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Ο κορμός της σκέψης του καθηγητή Ντ. Ατζέμογλου εδράζεται στην αντίληψη ότι οι κοινωνίες και οι οικονομίες προοδεύουν ανάλογα με την ποιότητα των θεσμών τους και κυρίως από την ευκαμψία και ευελιξία των τελευταίων. Υπό αυτή την έννοια, ο διαπρεπής καθηγητής κάνει λόγο για ανοικτούς και κλειστούς θεσμούς, στην δε λειτουργία τους αποδίδει την δυνατότητα μιας χώρας να παρακολουθεί τις παραγωγικές και άλλες εξελίξεις.

Με βάση την λογική αυτή, η Ελλάδα, κατά τον Ντ. Ατζέμογλου, κατατάσσεται στις χώρες που αναπτύχθηκαν υπό συνθήκες κλειστών θεσμών και αυτό είναι σήμερα το σοβαρότερο πρόβλημά της. Σοβαρότερο και από το δημόσιο χρέος της –καθ’ όσον η αποπληρωμή και εξυπηρέτηση του τελευταίου εξαρτάται από ανοικτές θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Για λόγους που δεν μπορούν να παρατεθούν στον περιορισμένο χώρο του παρόντος σημειώματος, η Ελλάδα, στην μεταπολεμική κυρίως περίοδο, αναπτύχθηκε υπό όρους ελάχιστα ανοικτούς και προσαρμοσμένους στις δυτικές αρχές.

Για μία μακρά περίοδο, ένα υπερμέγεθες, παρεμβατικό και προστατευτικό κράτος ελέγχει το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας στην χώρα μας, μοιράζει προσόδους, προστατεύει μονοπώλια και ολιγοπώλια και προσφέρει κοινωνικά προνόμια σε ομάδες που ευνοούν την τακτική του –ήτοι, στην κρατική γραφειοκρατία.

Πάνω σε ένα παρόμοιο οικοδόμημα στηρίχθηκε και η μεταπολεμική οικονομική ανάπτυξη στην χώρα μας, η οποία δέχθηκε επίσης σημαντική οικονομική βοήθεια από την Δύση για να μπορέσει να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις μιας ανοικτής οικονομίας και να ενσωματωθεί στο ανταγωνιστικό πλέγμα του διεθνούς καταμερισμού της εργασίας.

Δυστυχώς, η ευκαιριακή και τελείως ανορθόλογη χρησιμοποίηση των παραπάνω πόρων, όπως και η αντίστοιχη των δανειακών που εισέρρευσαν αφειδώς στην χώρα, δημιούργησε μεν μία επίπλαστη ευημερία, που όμως και αυτή και ο «πλούτος» της είχαν ημερομηνία λήξεως. Και αυτή η τελευταία ήλθε το 2009, ως αποτέλεσμα επίσης της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής κρίσης. Έτσι, η χώρα έφθασε στο κατώφλι της άτακτης χρεοκοπίας και το αν την απέφυγε το οφείλει στην πρωτοφανή για τα παγκόσμια χρονικά κεφαλαιακή βοήθεια που δέχθηκε από τους εταίρους της στην ευρωζώνη.

Σήμερα, λοιπόν, η Ελλάδα καλείται να υιοθετήσει και να εφαρμόσει ένα άλλο αναπτυξιακό πρότυπο, που απαιτεί πρωτίστως ριζικές θεσμικές ανατροπές. Για να συνεχίσει να αναπτύσσεται, θα πρέπει να εγκαταλείψει αυτό το κορπορατίστικο μοντέλο και να υιοθετήσει ανοικτούς θεσμούς: να ανοίξει τις αγορές αλλά και το πολιτικό σύστημα, να ενεργοποιήσει μηχανισμούς πολιτικής συμμετοχής, να κάνει μεγάλες μεταρρυθμίσεις.

Ωστόσο, το μπλοκ των ευνοημένων (πολιτικό σύστημα, οικονομική ολιγαρχία, προνομιούχες επαγγελματικές ομάδες και ισχυρά συνδικάτα του Δημοσίου) δεν το επιτρέπουν… Οι ολιγοπωλιακές-μονοπωλιακές δομές κάνουν ό,τι μπορούν για να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό και την καινοτομία. Οι ισχυρές ομάδες προσοδοθήρων θεωρούν ότι η πρόσοδος (rent) είναι δικαίωμά τους και το κράτος υποχρεωμένο να παρεμβαίνει για να την εξασφαλίζει. Όλοι αυτοί συγκροτούν την αντιμεταρρυθμιστική συμμαχία, που είναι πανίσχυρη. Ακόμα χειρότερα δε, έχει και βαθιές αρθρώσεις.

Έτσι, καθώς πλησιάζει τα όριά του, το «κράτος των κλειστών θεσμών» αδυνατεί να υιοθετήσει τους ανοικτούς θεσμούς, παγιδευμένο αρχικά στον σχετικά ικανοποιητικό πλούτο του που το διατηρεί σε κατάσταση νιρβάνα. Δεν υπάρχει ζήτηση για θεσμικές αλλαγές. Γιατί να ανατρέψουμε κάτι που μάς βολεύει; Αυτή είναι η θεσμική παγίδα του μεσαίου εισοδήματος (Middle Income Institutional Trap) που αναφέρει ο καθηγητής Ντ. Ατζέμογλου.

Πώς θα ξεφύγουμε από αυτή την παγίδα; Πώς θα αποδυναμώσουμε τις οικονομίες ελίτ, πώς θα υποχρεώσουμε τις πολιτικές ελίτ σε μεταρρυθμίσεις, πώς θα αντιμετωπίσουμε τις ισχυρές ομάδες πίεσης;

Μπορούμε να περιμένουμε (θεσμική) βοήθεια από την Ευρώπη; «Δυστυχώς», λέει ο Αμερικανός καθηγητής, «η Ευρωπαϊκή Ένωση θεσμικά έκανε ελάχιστα τα τελευταία 20 χρόνια. Επιπλέον, με τις μεταβιβάσεις («πακέτα», «επιδοτήσεις», κλπ.) ενίσχυσε τα ισχυρά πελατειακά συστήματα ενισχύοντας το πρόβλημα. Δηλαδή, πιο απλά, μάς έδιναν χρήματα χωρίς να ελέγχουν πού πήγαιναν τα χρήματα αυτά.

Όταν η ευρωζώνη έδωσε την δυνατότητα σε αυτό το τεράστιο πελατειακό σύστημα για ένα επιπλέον πλεονέκτημα, να δανείζεται φθηνά, είχαμε αυτό που εγώ ονομάζω στην περίπτωση αυτή the perfect storm (η τέλεια καταιγίδα). Πέσαμε με τα μούτρα στην εμβάθυνση των κλειστών θεσμών και τελικά, όταν η καταιγίδα ξεκίνησε, βρεθήκαμε στον πάτο. Οι «λύσεις» (αναποτελεσματική και άδικη λιτότητα, αντί μεταρρυθμίσεων), χειροτέρευσαν το πρόβλημα».

Και τώρα τί κάνουμε; Πώς θα ξεφύγουμε από την παγίδα; Η λύση είναι μία και ακούει στο όνομα «καινοτομική θεσμική ανατροπή»

Έτσι, το δεύτερο ερώτημα είναι: ποιοι μπορούν να φέρουν εις πέρας το όντως κολοσσιαίο αυτό έργο στις σημερινές συνθήκες; Απάντηση δεν υπάρχει και αυτό το γεγονός αφ’ εαυτό αναδεικνύει ποιο είναι το δράμα της χώρας, την οποία σταδιακά θα εγκαταλείπουν όλοι αυτοί που θα μπορούσαν να την βοηθήσουν να ορθοποδήσει.

To άρθρο του κ. Παπανδρόπουλου γράφτηκε για το euro2day.gr

Φιλελεύθερη νίκη στην Ολλανδία

Sun, 19 Mar 2017 18:01:00 GMT

Εις πείσμα της παραπληροφόρησης και του αντιευρωπαϊσμού, τα φιλελεύθερα και φιλοευρωπαϊκά κόμματα νίκησαν στις ολλανδικές εκλογές

Τα φιλοευρωπαϊκά κόμματα στην Ολλανδία, με πρώτο το φιλελεύθερο κόμμα του σημερινού πρωθυπουργού της Ολλανδίας Μαρκ Ρούτε –που στην νέα Βουλή θα έχει 31 έδρες, έναντι 19 της ακροδεξιάς του Γκέερτ Βίλντερς, επίσης 19 των Χριστιανοδημοκρατών και των φιλελεύθερων ευρωπαϊστών το κόμματος DGG, 16 των Πρασίνων, 14 των φιλοευρωπαίων Σοσιαλιστών και 9 των Εργατικών– συγκεντρώνουν μία άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία 89 εδρών επί 159 εδρών.

Κατά συνέπεια, εκτιμάται από πολλούς παρατηρητές ότι η νέα ολλανδική κυβέρνηση θα είναι τετρακομματική και με ξεκάθαρο φιλελεύθερο, ευρωπαϊκό προσανατολισμό.

Υπό αυτή την έννοια, τα νέα είναι κακά για την Μαρίν Λε Πεν και το κόμμα της στην Γαλλία –το οποίο, αν κρίνουμε από συνέντευξη της υποψήφιας για την προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας στο γαλλικό τηλεοπτικό Κανάλι 24, αρχίζει να βάζει αρκετό νερό στο κρασί του. Τις τελευταίες ώρες η Μαρίν Λε Πεν έχει πάψει να προηγείται στις δημοσκοπήσεις, οι οποίες φέρνουν πρώτον τον σοσιαλφιλελεύθερο ευρωπαϊστή Εμμανουέλ Μακρόν με ποσοστό 26,2% έναντι 26% της επικεφαλής του Εθνικού Μετώπου.

Σταθερό στο 20% παραμένει επίσης το ποσοστό του υποψηφίου της κεντροδεξιάς Φρανσουά Φιγιόν, παρά τον λυσσώδη πόλεμο που τού γίνεται από την γαλλική δικαιοσύνη. Η τελευταία, εξάλλου, προσπαθεί να αμαυρώσει και την εικόνα του Εμμ. Μακρόν, ο οποίος κατηγορείται ότι σε διεθνή έκθεση υψηλής τεχνολογίας στο Λας Βέγκας προσέφερε γεύματα χωρίς να κάνει … διαγωνισμό.

Τέλος τα εκλογικά αποτελέσματα στην Ολλανδία φέρνουν επιτακτικά στο προσκήνιο την ποιότητα της δημοσιογραφικής ενημέρωσης, αλλά και της εγκυρότητας δημοσκοπήσεων που γίνονται εφαλτήρια καταστροφολογίας και παραπληροφόρησης.

Όλα αυτά βέβαια δεν σημαίνουν ότι η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ακίνητη μπροστά στο μέλλον, το οποίο θα είναι ολισθηρό και ανταγωνιστικό.

Από το EBR

Η θυσία των μικρομεσαίων

Fri, 03 Mar 2017 11:52:00 GMT

Οι μικρομεσαίοι επιχειρηματίες πληρώνουν τελικά βαρύτατο τίμημα για τις στρεβλώσεις, τις ανεπάρκειες και τους φαρισαϊσμούς ενός αποκρουστικού πελατειακού συστήματος

Δεν είναι και δεν ήταν μυστικό ότι η Ελλάδα διέθετε υπεράριθμα εμπορικά καταστήματα και υπερβολικό αριθμό αναποτελεσματικών μικρών επιχειρήσεων. Είναι γεγονός ότι, ακόμα και σήμερα και παρά την κρίση, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή στην οικονομία της χώρας, αλλά με αισθητά χαμηλότερη αποτελεσματικότητα σε σχέση με τα αντίστοιχα μεγέθη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Υπενθυμίζουμε ότι πρόσφατη μελέτη της Εθνικής Τράπεζας (ΕΤΕ), καθώς και παλαιότερες μελέτες των Εμποροβιομηχανικών Επιμελητηρίων, αναδείκνυαν τον υπερεμπορισμό ως σοβαρό οικονομικό και κοινωνικό πρόβλημα και υπογράμμιζαν το υψηλό κόστος του στην μεταφορά και διανομή αγαθών.

Η μελέτη της ΕΤΕ, ειδικότερα, αναφέρει ως βασική αδυναμία του ελληνικού λιανεμπορίου τον μεγάλο αριθμό των μικρών επιχειρήσεων, οι οποίες καλύπτουν το 2/3 των συνολικών πωλήσεων έναντι μόλις 1/4 στην ΕΕ, ενώ ταυτοχρόνως καλύπτουν το 71% της απασχόλησης (έναντι 37% στην ΕΕ). Είναι επίσης αλήθεια ότι η μεγάλη μάζα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων δραστηριοποιείται στους λεγόμενους «μη εμπορεύσιμους τομείς», δηλαδή παράγουν κυρίως υπηρεσίες έντασης εργασίας (εστίαση, κ.α.), μικρής προστιθέμενης αξίας και όχι διεθνώς ανταγωνιστικά προϊόντα και υπηρεσίες που θα μπορούσαν να εξαχθούν.

Ακόμα χειρότερα, για να επιβιώσουν, οι μικρομεσαίες εισαγωγικές επιχειρήσεις εργάζονται με υψηλά περιθώρια κέρδους, εισάγοντας επίσης είδη που αγοράζουν ακριβά λόγω μεγέθους. Αυτός είναι και ο λόγος που για μία μακρά περίοδο οι επιχειρήσεις αυτές αντιδρούσαν στον εκσυγχρονισμό και τον ορθολογισμό της ελληνικής αγοράς, στην οποία τα τελευταία χρόνια οργιάζει και το παραεμπόριο.

Στο πλαίσιο αυτής της στρεβλής κατάστασης, η οποία όμως έχει βαθειές ρίζες, η κρίση και η υπαγωγή της ελληνικής οικονομίας υπό επιτήρηση για οργανισμούς όπως το ΔΝΤ και ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) είναι μία μοναδική ευκαιρία για εξορθολογισμό της αγοράς, γεγονός που αποτελεί και προϋπόθεση μεταρρύθμισής της. Έτσι, στην ελληνική περίπτωση εξορθολογισμός της αγοράς σημαίνει κλείσιμο μη βιώσιμων ή και παρασιτικών επιχειρήσεων, με παράλληλες συγχωνεύσεις και εξαγορές στον χώρο των μεγάλων. Θα πρέπει εξάλλου να σημειωθεί ότι, για τους θεσμούς ή τους δανειστές μας, ο υπερεμπορισμός συνδέεται άμεσα και με την παραοικονομία –την οποία θέλουν να κατεβάσουν και στην χώρα μας στα μέσα ευρωπαϊκά επίπεδα. Ήταν στο επίπεδο του 6%-10% σε σχέση με το ΑΕΠ, όταν σήμερα βρίσκεται στο 30% περίπου.

Πίσω λοιπόν από τις αντιρρήσεις της τρόϊκας για «ανάσες» στους μικρομεσαίους, βρίσκεται μία ιδεολογική εμμονή στο ότι η αγορά θα πρέπει να ξεκαθαρίσει από μη αποτελεσματικές επιχειρήσεις και ότι, εάν ένας αυτοαπασχολούμενος ή μία εταιρεία δεν μπορούν να εξοφλήσουν τις υποχρεώσεις τους προς το Δημόσιο και τα Ταμεία, τότε δεν είναι βιώσιμοι και δεν έχουν λόγον ύπαρξης. Στους θεσμούς είναι εδραιωμένη η πεποίθηση ότι στην Ελλάδα υπάρχει πρόβλημα «κακοπληρωτών» και «μπαταχτσήδων», ενώ εκδηλώνουν μία εμμονή στην έννοια της βιωσιμότητας, καθώς και την αντίθεσή τους σε ο,τιδήποτε χαλαρώνει αυτό που ορίζουν ως «κουλτούρα πραγματοποίησης πληρωμών».

Προκύπτει δηλαδή σαφώς –αλλά καταγράφεται και στις εκθέσεις του ΔΝΤ, έστω και με καλυμμένη τεχνοκρατική γλώσσα– ότι το σχέδιο για την ελληνική οικονομία προβλέπει πολύ λιγότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις τα επόμενα χρόνια. Η οικονομική ασφυξία λόγω υπερφορολόγησης, αύξησης των εισφορών και «ξεκαθαρίσματος» των κόκκινων δανείων είναι για τους δανειστές απλώς μία ευκαιρία για να ξεκαθαρίσουν τα πράγματα.

Με άλλα λόγια, οι μικρομεσαίοι, ως «προϊόντα» του πελατειακού κράτους και των στρεβλών δομών του, γίνονται σήμερα θυσία στις υπερβολές του, στις σπατάλες του, στις διαπλοκές του και κυρίως στην διαφθορά του.

Από την άλλη πλευρά, όμως, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις από το 1980 και μετά είχαν και αυτές πάμπολλες ευκαιρίες και δυνατότητες να εκσυγχρονιστούν, να γίνουν πιο ανταγωνιστικές και να ανταποκριθούν καλύτερα στις προκλήσεις των καιρών. Αλλά δεν τις αξιοποίησαν. Σε πολλές περιπτώσεις, μέσα από συντεχνιακές διεκδικήσεις και αντιδράσεις, επέλεξαν τον δρόμο της ακινησίας γιατί τούς φαινόταν πιο βολικός και εύκολος

Σήμερα, λοιπόν, καλούνται να καταβάλουν το κόστος μίας βίαιης προσαρμογής, η οποία ως εκ της φύσεώς της θα έχει και πάρα πολλά θύματα –κάποια από τα οποία, δυστυχώς, τίποτε δεν έχουν διδαχθεί από την πραγματικότητα.

Κρατισμός και αποεπένδυση

Fri, 24 Feb 2017 18:21:06 GMT

Τελικά ο κρατικός είναι αυτός που κρατά την χώρα δέσμια των δανειστών και ακυρώνει κάθε αναπτυξιακή προσπάθεια

Έχουμε ένα ερώτημα: Η μάχη της κυβέρνησης με νύχια και με δόντια να διατηρήσει ανέπαφες τις κρατικές δαπάνες και σχεδόν αλώβητο τον κρατισμό, τελικά ποιο αποτέλεσμα θα έχει; Με τις κρατικές παρεμβάσεις στην οικονομία και την παλιρροϊκή γραφειοκρατία να καλπάζει, τί μπορεί να περιμένει στην Ελλάδα ο νέος επιχειρηματίας, ο δημιουργός, ο άνθρωπος που θέλει να ζήσει και να προκόψει και όχι να είναι κομματικό φυτό ή γραφειοκρατικό απολίθωμα;

Από την άλλη πλευρά, πόσο θα αντέξει ο φορολογούμενος πολίτης να πληρώνει την μονιμότητα και την γραφειοκρατική κραιπάλη; Πόσο θα παραμένουν στην Ελλάδα επιχειρήσεις που θέλουν να επεκταθούν αλλά εμποδίζονται από την γραφειοκρατική πανώλη; Αυτοί που κυβερνούν δεν βλέπουν, δεν ακούν, δεν καταλαβαίνουν; Τούς είναι τόσο δύσκολο να συνειδητοποιήσουν ότι το τέρας που οι ίδιοι συντηρούν θα τούς εξοντώσει; Είναι τόσο δύσκολο, σε ανθρώπους που υποτίθεται ότι έχουν κάποιες γνώσεις, να καταλάβουν ότι η κατάσταση δεν πάει πιο πέρα; Μπορεί να γίνεται λόγος για ανάπτυξη σε μια κοινωνία της οποίας κύριο χαρακτηριστικό είναι η υπονόμευση της επιχειρηματικότητας; Είναι δυνατόν ένας συναλλασσόμενος με το Δημόσιο να μην ενδώσει στην διαφθορά όταν γνωρίζει ότι επίορκοι δημόσιοι λειτουργοί δεν τιμωρούνται ποτέ και τεράστιες περιουσίες από βρώμικο χρήμα διατηρούνται ως έχουν;

«Η κατάσταση δεν πάει άλλο. Την ώρα που η ανεργία καλπάζει και η παραγωγική μηχανή δουλεύει με το 70% της δυναμικότητάς της, το ελληνικό κράτος και οι μηχανισμοί του κάνουν ό,τι μπορούν για να υπονομεύσουν ακόμα και αυτή την κατάσταση. Και στην συνέχεια μάς ζητούν να κάνουμε και επενδύσεις». Αυτά μάς είπε κορυφαίος παράγοντας της ελληνικής βιομηχανίας και γεγονός είναι ότι πίσω από τα λόγια του κρύβονται οδυνηρές πραγματικότητες. Η ελληνική παραγωγική μηχανή δέχεται πλήγματα από παντού, με αποτέλεσμα να μην γνωρίζει πλέον από πού να πρωτοφυλαχτεί. Όπως έχουμε κατ’ επανάληψιν γράψει από τις στήλες αυτές, η ελληνική γραφειοκρατία ζει και βασιλεύει. Γνωστή μεγάλη βιομηχανία, για παράδειγμα, ταλαιπωρείται 14 μήνες για να πάρει άδεια επεκτάσεως των εγκαταστάσεών της. Επενδυτές από το Κατάρ δηλώνουν ότι «η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από επενδυτές, αλλά από μαζοχιστές».

Ο κλεπτοκρατικός κρατισμός έχει πλέον διαπεράσει ολόκληρο τον κοινωνικό ιστό και ήδη εξελίσσεται σε πολιτικο-κοινωνικό aids. Έτσι, όπως παρατηρείται καθημερινά, καταρρέει πλέον και το όποιο σύστημα αντιστάσεως υπάρχει στην χώρα απέναντι στον κλεπτοκρατικό κρατισμό. Παράλληλα, όμως, στην πραγματική οικονομία θριαμβεύει η αποεπένδυση. Άρα, απαξιώνεται η παραγωγική μηχανή. Μήπως τελικά αυτό θέλουν οι κυβερνώντες; Και αν ναι, τότε γιατί;

Στο επίπεδο αυτό, ο κ. Παν. Γεννηματάς, επίτιμος αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, δίνει μία βαθύτερη ερμηνεία, γράφοντας ότι οι μοιρολατρικές συμπεριφορές απέναντι στην κρατική κλεπτοκρατία έχουν και πολύ βαθύτερα αίτια. Συγκεκριμένα, στο τελευταίο βιβλίο του «Ελλάς: Δύση ή Ανατολή;», ο έγκριτος οικονομολόγος γράφει: «Οι έντονες αντιστάσεις απέναντι στον ευρωπαϊκό εκσυγχρονισμό, που παρατηρούνται κατά το διάστημα της τελευταίας, εθνικά κρίσιμης εικοσαετίας, σε πρώτο επίπεδο ανάγνωσης συνιστούν μορφές αυτοάμυνας συγκεκριμένων οικονομικών συμφερόντων και κοινωνικών δομών που έχουν μεταπολεμικά οικοδομηθεί και έχουν στο έπακρον μεταπολιτευτικά ισχυροποιηθεί από τον πελατειακό προστατευτισμό ενός διανεμητικού κράτους.

Πέραν, όμως, των γενικών τους σχέσεων με συγκεκριμένες κρατικές λειτουργίες (προστατευτισμός–πελατειακότητα–επιδοτήσεις), οι αντιστάσεις αυτές έχουν και αυτοτελή ιστορικά ριζώματα στο διαχρονικό πολιτισμικό υπόβαθρο της νεοελληνικής ιστορικής ζωής. Τα ριζώματα αυτά τρέφονται, βλασταίνουν και αναπαράγονται επάνω σε σύστοιχες πολιτισμικές υποδομές βαθύτερης ανατολικο-μεσογειακής γενεαλογίας. Οι πολιτισμικές αυτές υποδομές είναι ταυτόσημες με την ιστορική εθνογένεση και κοινωνιογένεση του μεταβυζαντινού νεοελληνισμού. Ακριβέστερα, ανάγονται στην απώτερη βυζαντινοχριστιανική καταγωγή του νεοελληνικού κοινωνικού και ιδεολογικού μορφώματος (11ος – 15ος αιώνας). Είναι όντως εντυπωσιακό να διαπιστώνει κανείς πόσο ανθεκτικά το πνεύμα μιας τόσο μακροχρόνιας παράδοσης εξακολουθεί να ανθίσταται και να επιβιώνει».

Στην βάση αυτής της συλλογιστικής, τα προγνωστικά που μπορεί να εκφέρει κανείς ως προς το μέλλον της χώρας στον ευρωπαϊκό χώρο υπό συνθήκες παγκοσμιοποιήσεως είναι μάλλον ζοφερά. Η κατίσχυση του κρατισμού στην οικονομική σφαίρα –και η ενίσχυση του φαινομένου από αρπακτικές ομάδες συμφερόντων, οι οποίες μπλοκάρουν και κάθε προσπάθεια ιδιωτικοποιήσεων– έχει σήμερα δύο ισχυρά στηρίγματα. Το πρώτο είναι η φαιοκόκκινη ιδεολογική ηγεμονία στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα και στα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το δεύτερο, η απουσία μιας πολιτικής τάξεως με στρατηγική σκέψη και ισχυρή μεταρρυθμιστική βούληση.

Με αυτό το υπόβαθρο, υποστηρίζει ο καθηγητής κ. Κώστας Λάβδας, η ελληνική κοινωνία αντιδρά στην κρίση με σύνθετες συμπεριφορές επιφυλακτικότητας και ακραίου ανορθολογισμού, αλλά υπό συνθήκες υστερικού φόβου που καλλιεργούν τα ΜΜΕ. Τα τελευταία, με κάποιες λαμπρές εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα, εξυπηρετούν –κυρίως στην ηλεκτρονική και διαδικτυακή μορφή τους– το φαιοκόκκινο μέτωπο, παράλληλα, όμως, λόγω της διαπλοκής τους με τον κρατισμό, στηρίζουν και την διαιώνιση του τελευταίου. Για το μετά, όμως, έχουν απάντηση οι «εγκέφαλοι» της πρακτικής αυτής;

*Το άρθρο του Αθανάσιου Παπανδρόπουλου γράφτηκε στο EBR